Beter schaken

Ook in het nieuwe seizoen veel aandacht bij HSG voor trainingen. Onze clubkampioen, Herman van Engen, traint jeugd en senioren. Hij stelt het bijbehorende trainingsmateriaal breder beschikbaar, via publicaties op deze website. Les 1 gaat over Gezond verstand in het schaakspel, gebaseerd op de diepe inzichten van Emanuel Lasker. Meer dan honderd jaar oud, maar nog steeds actueel en leerzaam. Elke les bestaat uit een inleiding en een partijbespreking. In Hermans eerste bijdrage zien we de jonge Kasparov aan het werk.

Beter schaken met Herman van Engen

Inleiding

In het seizoen 2017-’18 geef ik training bij de jeugd Stap 5 en voor een clubje senioren bij mij thuis. Aanvankelijk wilde ik mij richten voor de senioren op de vraag “Wat is dynamisch schaak?” Maar het is effectiever om dezelfde stof twee keer te gebruiken, ook de kwaliteit van de lessen wordt dan beter. Om deze reden heb ik gekozen voor het werken met een boek, en wel van Herman Grooten, Chess Strategy for Club Players, New in Chess 2009. Dit boek is eerder in het Nederlands verschenen als Elementen van de schaakstrategie (drie delen), en heeft als uitgangspunt de strategische principes van Steinitz, de eerste wereldkampioen schaken.

Deze training bestaat uit 12 lessen, die voor de senioren wordt gegeven op zes avonden.

Les 1. Gezond verstand in het schaakspel

Voor deze les heb ik wat citaten gehaald uit een boekje van Emanuel Lasker, Common Sense in Chess. Het boekje is gebaseerd op een serie voordrachten, die Lasker in 1895 in Londen hield.
Emanuel Lasker is de tweede wereldkampioen schaken. Hij won een match tegen Steinitz in 1894 en verloor van Capablanca in 1921.

Lasker leert ons dat schaken vooral een gevecht is, een sport, een gevecht van man tegen man (of vrouw). Daarbij moet zeker ook gedacht worden aan psychologische oorlogsvoering. Lasker leert ons gezond te schaken, en geeft aan wat hij onder “gezond” verstaat. Belangrijk is, dat wanneer je gezond speelt, je ook vertrouwen kunt hebben in de veerkracht van je stelling.
Wie altijd veel vertrouwen heeft in zijn stelling is Garry Kasparov, de 13e wereldkampioen. We bespreken de partij Magerramov-Kasparov, Baku 1977. Kasparov is dan 14 jaar, het volgend jaar zal hij doorbreken bij de senioren. De partij is te vinden in hoofdstuk 5 van het boek van Grooten, over de verzwakte koningsstelling, De koning in het centrum. Het commentaar bij de partij is behalve van Herman Grooten van Kasparov zelf, onder andere uit een boekje Learn Chess with Garry Kasparov. 100 jaar na Lasker schreef Kasparov een aantal lessen voor een Sovjetkrant, Sport in the USSR.
De opening is de Tartakowervariant van het Orthodox Damegambiet. Kasparov speelt dit speciaal om een pionoffer uit te proberen. Magerramov neemt het offer niet aan, maar probeert de geïsoleerde d-pion van zwart te blokkeren. Daarbij loopt hij een achterstand in ontwikkeling op en zijn koning blijft in het centrum staan  Daarmee weet Kasparov wel raad, hoewel hij later de sterkste zet mist.

Emanuel Lasker, Common Sense in Chess (1917)

(Gezond verstand in het schaakspel).

Schaken is meer dan een spel, het is ook geen wetenschap of kunst – het is een gevecht.

Regels voor de ontwikkeling van stukken (en pionnen):

  • Verplaats geen pionnen in de opening van een spel, behalve de e- en de d-pion.
  • Speel niet twee keer met hetzelfde stuk in de opening, maar zet het onmiddellijk op het juiste veld.
  • Breng je paarden in het spel voor het ontwikkelen van de lopers, in het bijzonder de dameloper.
  •  Pen het koningspaard van je tegenstander niet voordat hij gerokeerd heeft.Noot bij regel 1: in de d4-openingen is het gebruikelijk c2-c4 te spelen voordat je Pb1-c3 speelt. Dit is echter de enige uitzondering.Het doel van ontwikkeling is om de stukken in het spel te brengen, en om ze te plaatsen op gunstige posities, om ze bij de hand te hebben, wanneer je van plan bent ze te laten “werken”. Het proces om de stukken in het schaakspel iets nuttigs (wat dan ook) te laten doen heeft een speciale naam gekregen: het heet aanval. De aanval is dat proces waardoor je obstructies, belemmeringen wegneemt.Er zijn drie soorten zetten in het schaakspel:
    a. ontwikkelingszetten, zij brengen nieuwe krachten in het spel;
    b. aanvallende zetten, zij bedreigen de stukken van de tegenstander, geven schaak, dreigen mat, enz.; met andere woorden zij laten stukken iets doen, zij laten stukken werken.
    c. verdedigende zetten, zij dekken een zwak punt, blokkeren een belangrijke lijn, met andere woorden, zij doen het werk van de vijandelijke stukken teniet.Als de aanval het proces is waardoor obstructies worden opgeruimd, dan is verdediging de kunst van het versterken ervan, van stevigheid geven aan onze positie, en van het afwenden van de tegen jou gerichte aanval. Wanneer je stelling niet minder is dan die van je tegenstander, en hij maakt desondanks voorbereidingen om je aan te vallen, negeer ze dan geheel, ontwikkel reservekrachten, vermijdt zijn aanval door de meest geringe verdedigingsmanoeuvre, en breng een snelle tegenactie op gang.

Hieronder de partij behorende bij les 1.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *